Web რეტრო თამაშები: 6 საიტი 2000-იანების Flash კლასიკის გასახსენებლად
Web რეტრო თამაშები ინტერნეტის უფრო მარტივ დროს გვახსენებს: ნეოპეტსის (Neopets), Homestar Runner-ის, მაისპეისისა (MySpace) და AOL Instant Messenger-ის ეპოქას. ბევრ მილენიალსა და სხვა ადამიანს, ვინც იმ პერიოდში ონლაინ იყო, Flash-ისა და მის მიერ შექმნილი ონლაინ მედიის მიმართ ძლიერი ნოსტალგია აქვს. ინტერნეტ არქივისტმა ჯეისონ სკოტმა (Jason Scott) პოსტში „Why Preserve Flash?“ დაწერა, რომ Flash 2000-იანი წლების შუა პერიოდის ინტერნეტზე დიდებითა და შეუზღუდავი შემოქმედებით გაიელვა: ის მენიუების, პროგრამებისა და საიტებთან სამუშაო კრიტიკული აპლიკაციების ხერხემალიც კი იყო.
ინჯედჯეტის (Engadget) მასალის მიხედვით, ეს ეპოქა სამუდამოდ არ დასრულებულა: დღეს Web რეტრო თამაშები კვლავ ხელმისაწვდომია საიტებზე, რომლებიც ორიგინალ პროგრამებს უშვებენ, უმეტესობა კი ღია კოდის Flash ემულატორ Ruffle-ს იყენებს. ქვემოთ 6 საიტს განვიხილავთ, სადაც საუკეთესო თამაშებსა და ანიმაციებს დღესაც ისიამოვნებთ, მიუხედავად იმისა, გახსოვთ თუ არა Flash-ის ეპოქა. ნოსტალგია საერთოდ დღეს ტრენდია, რაზეც ნეტფლიქსის (Netflix) ნოსტალგიური რეჟიმის მაგალითიც მეტყველებს.
Web რეტრო თამაშები Flash-ის დასასრულის შემდეგ
ადობიმ (Adobe) Flash Player-ის მხარდაჭერა 2020 წლის 31 დეკემბერს შეწყვიტა. მიზეზი ცვალებადი გარემო იყო: HTML5-ის მსგავსმა სტანდარტებმა პლაგინების, მათ შორის Flash-ის, საჭიროება შეამცირა, ხოლო Flash-ს უსაფრთხოების მოწყვლადობები ჰქონდა, რომლებიც წლების განმავლობაში საკმარისად ვერ აღმოიფხვრა. ამ ბრაუზერის პლაგინის გაქრობამ ადრეული ინტერნეტის ათასობით ისტორიული ნიმუში გაქრობის საფრთხის წინაშე დააყენა. Flash მხოლოდ ვებ თამაშებს კი არ აძლიერებდა, არამედ ადრეულ ვიდეო სტრიმინგსაც, იუთუბისა (YouTube) და ჰულუს (Hulu) ჩათვლით, ასევე ისეთი შოუების სეზონებს, როგორიცაა My Little Pony.
თუმცა ეს არ ნიშნავს, რომ Flash-ზე შექმნილი კონტენტი სამუდამოდ გაქრა. 2026 წელსაც შეგიძლიათ Flash თამაშების თამაში საიტებზე, რომლებიც ორიგინალ პროგრამებს უშვებენ და უმეტესობა ღია კოდის Flash ემულატორს Ruffle-ს იყენებს. თუ ციფრული თამაშების შენახვის თემა გაინტერესებთ, წაიკითხეთ ციფრული თამაშებისა და ფიზიკური დისკების ერის შესახებ.
1. ფლეშ მუზეუმი (Flash Museum)
Web რეტრო თამაშები Flash Museum-ზე ყველაზე მარტივად ეშვება: ის ციფრული შენახვის პროექტია, რომელიც Flash-ის ცნობილი თამაშებისა და ანიმაციების დაარქივებას ეძღვნება. Ruffle-ის წყალობით მისი თამაშები თანამედროვე ბრაუზერებში ორიგინალი პროგრამული უზრუნველყოფის უსაფრთხოების რისკების გარეშე თამაშდება. ბიბლიოთეკაში ათეულობით ჟანრზე 100 000-ზე მეტი Flash თამაში და 20 000-ზე მეტი Flash ანიმაციაა.
ყველას, ვინც 2000-იან წლებში ონლაინ იყო, ალბათ ახსოვს კლასიკური ანიმაციები, როგორიცაა Salad Fingers, Charlie the Unicorn და Badger Badger Badger. ესენი და მრავალი სხვა საიტზეა. ასევე იქ ეპოქის საყვარელ თამაშებსაც ნახავთ, მათ შორის Kingdom Rush-ს, Tanks-სა და Meat Boy-ს.
არ იცით, საიდან დაიწყოთ? სცადეთ Happy Wheels — გვერდითი სქროლინგის დაბრკოლებათა ტრასა რაგდოლ ფიზიკით და სისხლიანი ეფექტებით (gore), სადაც დაბრკოლებებთან შეჯახებამ პერსონაჟს საშინელი ბედი შეიძლება მოუმზადოს. თავდაპირველად 2010 წელს გამოვიდა და Flash-ის კლასიკურ თამაშად ითვლება.
2. ნიუგრაუნდსი (Newgrounds)
Newgrounds მხოლოდ Flash თამაშების შენახვას არ ეძღვნება, თუმცა მომხმარებლების მიერ შექმნილი თამაშებისა და ხელოვნების ისტორიაში ერთ-ერთი ყველაზე გავლენიანი გასართობი ვებსაიტია და მასზე კვლავ რამდენიმე Flash თამაშია ხელმისაწვდომი. ისტორიულად მისი საზოგადოება ახალ ატვირთვებს ხმის მიცემით აფასებდა, რათა დაბალი ხარისხის ნამუშევრები მოეცილებინათ.
ამ სისტემით რამდენიმე ცნობილი ფრენჩაიზი სწორედ საიტზე დაიწყო Flash თამაშად, მათ შორის Super Meat Boy. Castle Crashers-იც Newgrounds-თან დაკავშირებულმა დეველოპერებმა დაიწყეს. ეპოქის სხვა საყვარელი ანიმაციებიც პირველად აქ გამოქვეყნდა, მათ შორის Salad Fingers და Charlie the Unicorn. საიტს აქვს კლასიკური Flash თამაშების პლეილისტები, მათ შორის Stick RPG — უაღრესად პოპულარული თამაში, რომელიც Grand Theft Auto-ს გავს და გამარტივებულ 2D ფორმატში თამაშდება.
Newgrounds დღესაც იღებს ახალ პუბლიკაციებს, ამიტომ Web რეტრო თამაშები აქ კლასიკასთან ერთად ახალ ნამუშევრებსაც მოიცავს, რომლებსაც შეგიძლიათ ისიამოვნოთ.
3. კონგრეგეიტი (Kongregate)
Kongregate Flash თამაშების არქივირებას მთლიანად არ ეძღვნება, მაგრამ ამ ეპოქის ბევრ თამაშს სთავაზობს ნოსტალგიური დაბრუნებისთვის. კლასიკური Flash გამოცდილებისთვის სცადეთ Bloons-ის დაარქივებული ვერსია — ერთმოთამაშიანი თავსატეხი, რომელიც Flash-ზე შეიქმნა და 2007 წელს გამოვიდა. ორიგინალი მარტივი იყო: ისრით გარკვეული რაოდენობის ბუშტი რაც შეიძლება ცოტა გასროლით უნდა გაგეხეთქათ. მას შემდეგ ის უზარმაზარ ფრენჩაიზად იქცა PC-ზე, მობილურზე და ნეტფლიქსზეც (Netflix).
Flash-ის გაქრობამდე ცოტა ხნით ადრე Kongregate-მა ახალი თამაშების მიღება შეწყვიტა და თავისი უზარმაზარი კოლექცია (120 000-ზე მეტი სათაური) გაყინა. თუმცა მას შემდეგ მობილური თამაშების გამოცემაშიც გაფართოვდა, 2026 წლის აპრილში კი საიტმა გამოაცხადა, რომ ახალ თამაშებს ისევ მიიღებდა.
4. არმორ გეიმსი (Armor Games) – Web რეტრო თამაშები
Newgrounds-სა და Kongregate-ის მსგავსად, Armor Games 2000-იან წლებში დამოუკიდებელი თამაშების გამოქვეყნების პოპულარული პლატფორმა იყო. კონკურენტებისგან განსხვავებით, რომლებიც ნებისმიერს აძლევდა ნამუშევრების ატვირთვის საშუალებას, Armor Games თამაშებს ხელით ირჩევდა და გარკვეულ დეველოპერებს თავის კურირებულ კოლექციაში იწვევდა. ის უფრო ოჯახისთვის შესაფერისი და დახვეწილი თამაშებით გამოირჩეოდა, Newgrounds-ის ზოგჯერ PG-13 ტიპის მკვეთრი ტონისგან განსხვავებით. Armor Games დიდი ჰიტების, მათ შორის Kingdom Rush-ის, სასტარტო ბაქანი იყო.
დღეს მის არქივში 3700-ზე მეტი Flash თამაშია, მათ შორის Warfare 1917 და Crush the Castle. Armor-მა ასევე არაერთი ძველი Flash თამაში სტიმის (Steam) მაღაზიაში გადაიტანა. თუ Steam-ის გარშემო მიმდინარე მოვლენები გაინტერესებთ, წაიკითხეთ სტატია Steam Machine-ის შესახებ.
5. ფლეშპოინტ არქივი (Flashpoint Archive)
Flashpoint Archive ონლაინ ხელმისაწვდომი Flash თამაშების ყველაზე სრულყოფილი საცავია, თუმცა ზემოაღნიშნულებთან შედარებით მეტი მომზადება სჭირდება. პლატფორმა 2017 წელს, Adobe-ის მიერ Flash-ის დასრულების გამოცხადების შემდეგ, ამ ინტერნეტ კულტურის ნაწილის შესანარჩუნებლად შეიქმნა. დღეს მასში 150 000-ზე მეტი Flash თამაშისა და ანიმაციის კოლექციაა.
საიტზე გაშვების ნაცვლად Flashpoint Archive თამაშებს გადმოსატვირთად გთავაზობთ და თქვენს მოწყობილობაზე უშვებთ, რაც რთული სათაურების ორიგინალთან უფრო ახლოს თამაშის საშუალებას იძლევა. ორი ვარიანტია: Flashpoint Infinity მცირე ჩამოტვირთვაა, სადაც თამაშებს სვლის პროცესში ირჩევთ და ტვირთავთ, Flashpoint Ultimate კი 2TB-ზე მეტია და ყველა თამაშს ერთ პაკეტში მოიცავს.
ასობით ათასი სათაურიდან მასზე გვხვდება Dad ‘n Me — 2D ჩხუბის თამაში, რომელიც პირველად Newgrounds-ზე 2005 წელს გამოვიდა.
6. ინტერნეტ არქივი (The Internet Archive) – Web რეტრო თამაშები
Internet Archive-ის მისიაა „ცოდნაზე უნივერსალური წვდომის“ უზრუნველყოფა უფასო საჯარო ციფრული ბიბლიოთეკის შექმნით, რომელიც ვებგვერდებსა და სხვა ფიზიკურ ან ციფრულ არქივებს დროთა განმავლობაში ინახავს. ამიტომ გასაკვირი არაა, რომ როცა Flash წასვლის გზაზე იყო, არქივის ენთუზიასტები მოქმედებას შეუდგნენ.
Web რეტრო თამაშები Internet Archive-ზე Flashpoint Archive-ისგან განსხვავებით ბრაუზერშივე თამაშდება: Internet Archive-მა Flash თამაშების თავდაპირველი სული შეინარჩუნა, ანუ ისინი ბრაუზერში მოსახერხებლად უნდა თამაშდებოდეს. ამისთვის ორგანიზაციამ Ruffle ემულატორი თავის არსებულ ემულატორ Emularity-ში ჩართო. ახლა კლასიკური Flash თამაშები Internet Archive-ზე ხელმისაწვდომია.
დასკვნა – Web რეტრო თამაშები
ასე რომ, Web რეტრო თამაშები დღესაც ცოცხალია და ამისთვის არც ძველი კომპიუტერი გჭირდებათ, არც Flash Player. ყველაფერი Ruffle-ისა და არქივისტების ენთუზიაზმის დამსახურებაა. თუ ბრაუზერში სწრაფად თამაში გსურთ, Flash Museum, Newgrounds ან Internet Archive საკმარისია, უფრო სრული კოლექციისთვის კი Flashpoint Archive გამოგადგებათ, ოღონდ მეტი ადგილი და მცირე მომზადება დაგჭირდებათ. თითოეულ საიტს თავისი ხასიათი აქვს: Flash Museum ბიბლიოთეკასავითაა, Newgrounds საზოგადოებრივი ხელოვნების სივრცეა, Kongregate და Armor Games კი დიდი ჰიტების სახლებია.
კარგია, რომ ნოსტალგია დღეს ყველასთვის ხელმისაწვდომია: შეგიძლიათ გაიხსენოთ ბავშვობის თამაშები ან პირველად გაიგოთ, რით იყო ასე განსაკუთრებული Flash-ის ეპოქა. კლასიკური თამაშების სხვა მიმართულებით დაბრუნებაზე კი Xbox 360 თამაშების PC-ზე გადატანის შესახებ წაიკითხეთ. ხოლო თუ Web რეტრო თამაშები გაგახსენდათ და არ იცით, საიდან დაიწყოთ, გახსენით Flash Museum და Happy Wheels-ით ან Bloons-ით გაერთეთ. აირჩიეთ თქვენთვის ყველაზე მოსახერხებელი საიტი, დაუთმეთ ცოტა დრო და ბავშვობაში დაბრუნდით.
ხშირად დასმული კითხვები (FAQ)
როგორ მოგეწონათ სტატია?
